Ruimte & Mobiliteit

“Wat is nodig voor een duurzame inrichting van Nederland, die uitgaat van bundelen en verdichting?”

Debat onder leiding van Hans van der Cammen met:

Wim Derksen (directeur Ruimtelijk Planbureau)

Annemiek Rijckenberg (lid VROM-raad)

Fred Schoorl (directeur Nirov)

Erik Verroen (partner Twystra Gudde)

San Verschuuren (teamleider Dienst Ruimtelijke Ordening gemeente Amsterdam)

Wim Derksen: toename ruimtegebruik met 2% per 10 jaar als constante in de ruimtelijke ontwikkeling van Nederland sinds 1950. Niet zo schokkend. Wat ik mis is een vernieuwende visie op de ruimtelijke ontwikkeling van Nederland. Met name het behoud van de groene landschappen die nu ook niet worden beschermd. (Refererentie: onderzoek RPB naar Groene Hart; ontwikkelingen in Groene Hart gaan net zo snel als daarbuiten).

Annemiek Rijckenberg: We moeten op zoek naar nieuwe dingen, met name nieuwe vormen. Maar wel uit blijven gaan van concentratie van ruimtelijke activiteiten. Zoals het Stedenbaan concept, dat is gewoon hartstikke goed, dat moet je gewoon doen!

Fred Schoorl: bundelen gebeurt ook al; kijk bijvoorbeeld naar gebiedsontwikkeling.

Erik Verroen: de regionale netwerkanalyses die onlangs zijn uitgevoerd waren een les in nederigheid voor verkeer en vervoer. Bundelen van verkeer en vervoer is geen doel op zich. De efficiënte organisatie van verkeer is geen doel op zich. Het gaat uiteindelijk om het bereikbaar maken/houden van (belangrijke) locaties. Erik signaleert de komende tijd twee opgaven:
- de samenwerking tussen de sectoren RO en verkeer verbeteren. Die samenwerking is niet vanzelfsprekend gebleken (winst netwerkanalyses dat deze partijen om de tafel zijn gekomen).

- de organisatie van de verkeerssector zelf is een probleem. Deze is sterk versnipperd (verschillende wegbeheerders, verschil weg en spoor, auto en OV) en overheersen deelbelangen.

San Verschuuren: Er is een opleving van wonen en werken in de stad. Met name zien we bundeling van werk, waarbij de markt dicteert. Bedrijven willen bundelen, bij elkaar zitten. In de Noordvleugel wordt 80% van alle nieuwe woningen binnen het bestaand gebeid gerealiseerd. De bottle-neck is de bereikbaarheid, zie de recente discussie over de A6/A9, waar de regio buiten spel wordt gezet door een beslissing van het rijk.

Tussenconclusie Hans van der Cammen: bundeling van verstedelijking is niet het grootste probleem; dit gebeurt grotendeels vanzelf, de markt dicteert, maar het goed regelen van het vervoer is het probleem!

Annemiek Rijckenberg: Ik ben niet zo positief over de bundeling in de praktijk. Kijk naar de analyses met de Nieuwe kaart van Nederland, die geeft toch duidelijk de trens van spreiding aan. Interessant aan dit congres is waar mogelijkheden zijn om bij te sturen, te bepalen wat de ruimtelijke kwaliteit is die je wilt.

Erik Verroen: We moeten vooral kansen pakken. Differentiatie in plekken creëren, en dat doe je niet van achter je bureau. Niet zozeer de wat maar de hoe vraag.

Hans van der Cammen: hoe geef je infrastructuur en bundeling een impuls.

Annemiek Rijckenberg: de begroting (MIT) is ingegeven door het oplossen van knelpunten, niet door het creëren van ruimtelijke kwaliteit.

Wim Derksen: Wie zorgt voor kwaliteit? Primaat van de overheid zou meten zijn de kwaliteitsbewaking.

Annemiek Rijckenberg: Er wordt niks illegaal gebouwd in Nederland. Toch is er veel lelijkheid.

Luuk Boelens: komt het volgende beeld bij mij op: de overheid heeft als taak het veilig stellen van zaken (bijvoorbeeld beschermen natuur, landschap); de markt heb je nodig als je iets wil ontwikkelen. In de huidige gebiedsontwikkeling zie je dat dit door elkaar heen loopt door toepassing van compensatie; de rood voor groen gedachte. De crux zit niet in de plannen, maar in de uitvoering.

Hans van der Cammen. Vraag over middelen, beschikken we over voldoende middelen om plannen uit te voeren?

San Verschuuren. Er vindt afdracht van middelen plaats aan het Rijk. Voor regionale (rijks)infrastructuur ben je echter altijd aangewezen op middelen uit Den Haag. Dit gaat steeds meer wringen. Regio’s kunnen op deze manier de aan het toegewezen verantwoordelijkheid (oa op het gebied van bereikbaarheid) niet langer waarmaken. Het ziet ernaar uit dat we discussie over een eigen belastinggebied voor gemeenten en regio’s maar eens aan moeten gaan. Hetzelfde geldt voor de aanleg van regionale vervoerlijnen. Ook daar heeft de regio geen bevoegdheden; de NS moet dit doen.

Annemiek Rijckenberg. We zijn toe aan een andere systematiek. De VROM raad is bezig met een advies hierover. Dan kan bundeling vooraf plaatsvinden in plaats van achteraf, zoals nu. Nodig is een vervoersautoriteit.

Erik Verroen. Financiering centraal. Gebruiker centraal in relatie tot financiële arrangementen. Nodig is het denken in samenhangende pakketen van maatregelen als vervolgstap op de netwerkanalyses.

Hans van der Cammen: en het geld uit de markt, wordt daar voldoende mee gedaan?

San Verschuuren: dat begint te komen, zie bijvorbeeld de Zuid-as. Er zijn nog wel veel belemmeringen.

Hans van der Cammen: Waarom lukt het niet? Waarom is er sprake van een scheiding van vervoersystemen?

De NS is niet gebaat bij andere vervoerders op het spoor. Marktwerking in het openbaar vervoer leidt ook tot verarming. Opheffen van niet winstgevende lijnen.

Erik Verroen. Overheid pakt rol onvoldoende op. Struikelblok voor integratie van vervoersystemen is gebrek aan harmonisatie van de regelgeving (voor bijvoorbeeld veiligheid op het spoor). Nu worden allemaal verschillende systemen ontwikkeld die niet samen kunnen werken.

Annemiek. Iedereen wil in rood, maar niemand wil in die bus investeren. Niet alles kan betaald worden uit de verstedelijking. Er blijft toch een taak voor de overheid. Die zou veel meer voorwaarden moeten stellen aan de financiering van het openbaar vervoer. Bijvoorbeeld geld geven voor openbaar vervoer, mits men iets toevoegt.

Luuk Boelens: vervoerder Hermes in het KAN is bereid mee te denken ….

Slotvraag Hans van der Cammen. Wat kunnen/moeten we doen?

Erik Verroen: Niet teveel in institutionele ontwikkelingen blijven hangen. Kiezen voor een pakket benadering per regio, met regionale, lokale actoren, financieringsconstructies. Pilots inde regio gaan uitvoeren, waar mag worden geëxperimenteerd met regelgeving etc.

AnnemiekRijckenberg. Nieuwe coalities maken van reizigers en bewoners, bedrijven in een gebied. Wat komt er op ons af als we niets doen en alle plannen lijdzaam afwachten? Wat kunnen we doen om de bereikbaarheid te garanderen?

Wim Derksen. DG Ruimte bij VROM opheffen en in plaats daarvan een stel ontwerpers aan het werk zetten.

Fred Schoorl. Lees het boek “Bundeling: een gouden greep!”. We moeten de goede dingen uit het verleden niet weggooien. Red het Groene Hart, blijf bundelen, maar op een nieuwe manier.

San Verschuuren: Nieuwe coalities van Amsterdam en de randgemeenten. Zoeken naar partners (zowel publiek als privaat), met veel grondbezit, zodat je de ruimtelijke inrichting kunt blijven sturen.