Kantoren & Wonen
Genomineerd: Paleiskwartier ('s-Hertogenbosch)

De feiten op een rij...
Locatie	Gemeente ’s-Hertogenbosch, provincie Noord-Brabant
Thema	Herontwikkeling bedrijfslocatie, gemengd terrein met kantoren, winkels en horeca, woningen en onderwijsvoorzieningen
Ruimtelijk-economische schaal	Stedelijke schaal
Ligging	In de stad bij NS-station
Programma	Functiemenging, stadsontwikkeling (centrum, stationsgebied), intensief ruimtegebruik, architectuur, openbare ruimte (wandelgebied), verkeersinfrastructuur, parkeren (inpandig, ondergronds)
Omvang	30 ha (inclusief uitgeefbaar terrein, openbare ruimte) 45.000 m2 BVO bedrijfsruimte (winkels, horeca e.d.) 184.000 m2 BVO kantoorruimte 95 ondernemingen met 10.000 arbeidsplaatsen overig: 1.800 woningen, 20.000 studenten/dag
Planfase	Deels gerealiseerd (beheerfase), deels in uitvoering (bouwfase)
Planperiode	1992-2012, 1995 start bouwfase
Opdracht	Ontwikkelingsmaatschappij Paleiskwartier BV
Ontwikkeling	Ontwikkelingsmaatschappij Paleiskwartier BV
Informatie	De bedrijfslocatie is ingediend door de gemeente ’s-Hertogenbosch www.denbosch.nl en www.paleiskwartier.nl
Contact	Gemeente ‘s-Hertogenbosch Postbus 1234, 5200 GZ ’s-Hertogenbosch 073-6155155, gemeente@s-hertogenbosch.nl   Ontwikkelingsmaatschappij Paleiskwartier BV Hugo de Grootlaan 82, 5223 LS ‘s-Hertogenbosch 073-6124044, ---@---.nl

Ligging en programma
Paleiskwartier ligt in de gemeente ’s-Hertogenbosch direct achter het Centraal Station en is een van de grootste binnenstedelijke bouwlocaties van Nederland de laatste jaren. Op de plek van het bedrijventerrein De Wolfdonken is een compleet nieuw woon- en werkgebied ontwikkeld als aanvulling op het centrum van de stad, met een geheel eigen identiteit. Paleiskwartier is een levendig gebied met sfeer, comfort en privacy en een unieke waterpartij. Behalve kantoren bij het station worden er meerdere fraaie en luxe wooncomplexen gerealiseerd. Aan de rand is plaats ingeruimd voor onderwijsinstellingen, gegroepeerd aan een ‘onderwijsboulevard’.

De planvorming is begin jaren ‘90 gestart. In 20 jaar wordt op een oppervlakte van 30 hectare 185.000 m2 BVO kantoorruimte en 45.000 m2 BVO bedrijfsruimte (winkels, horeca, cultuur, kinderopvang) gerealiseerd. Inmiddels is ruim 120.000 m² BVO gereed. Paleiskwartier is bedoeld voor ondernemingen die veel gebruik maken van openbaar vervoer en mogelijkheden hebben voor hoge ruimtedichtheid. Het wordt de belangrijkste kantorenlocatie van de stad met grote publieke instellingen zoals het Paleis van Justitie en diverse commerciële en onderwijsgebonden activiteiten. In totaal betreft het 95 ondernemingen met 10.000 arbeidsplaatsen, ongeveer evenveel als in de bestaande binnenstad. Dagelijks vinden 20.000 studenten hun weg naar de verschillende onderwijsinstellingen.

Ruimtelijke ontwikkeling
Het stedenbouwkundig plan van Paleiskwartier is ontworpen door Khandekar Stadsontwerp en Landschapsarchitectuur. De inrichting is gebaseerd op zonering van functies in een fijnmazige grid. De hoge ruimtedichtheid komt tot uiting in de hoogbouw van zowel kantoren als woningen en in de inpandige en ondergrondse parkeergarages. In het ontwerp staan duurzame en compacte oplossingen, functiemenging, moderne materiaalkeuze en energiebesparing centraal. De aantrekkelijkheid van het gebied wordt versterkt door de toonaangevende architectuur en de bijzondere vormgeving van de openbare ruimte met veel groenvoorzieningen.

Slechts enkele gebouwen van het vroegere bedrijventerrein zijn behouden en opgeknapt, bijvoorbeeld de hallen van Interpharm. Na de noodzakelijk schoonmaak is de locatie opgedeeld in een aantal deelgebieden, sommige met alleen kantoren, andere met kantoren en woningen. Er komen in totaal 1.800 woningen (appartementen, penthouses en maisonnettes). De openbare ruimte is ingericht als voetgangersdomein met rustige, verkeersluwe binnenhoven en wandelpaden. De centrale route door de locatie richting het station langs de kantorenzone heeft commerciële functies in de plint, om ook buiten kantooruren een stedelijke sfeer te creëren.

Bijzonder is het energiebeheer met het systeem van warmte-koudeopslag, waarop zowel de woningen als de kantoren zijn aangesloten. Het langgerekte waterbassin midden in het plangebied is niet alleen een rustpunt in het stedelijk gewoel, maar functioneert tevens als buffer voor warmte-opslag (zonneboiler).

Mobiliteit en infrastructuur
De ontwikkeling van Paleiskwartier sluit aan op het stationsgebied, CS Den Bosch is een belangrijk knooppunt van openbaar vervoer. Er zijn diverse maatregelen genomen voor de auto en het langzaam verkeer. De verkeersinfrastructuur is volledig heringericht, met een nieuw stratenplan en nieuwe oost-westverbindingen om het gebied beter te laten aansluiten op de binnenstad en een vlotte verbinding uit de stad te garanderen naar de rondweg en vervolgens de snelweg. Het doorgaand autoverkeer heeft snellere en veiliger routes gekregen; de smalle Magistratenlaan langs het spoor bijvoorbeeld is aangepast en verbreed. Een groot deel van het gebied is ingericht als voetgangersdomein en op verschillende plaatsen zijn fietspaden aangelegd.

Een belangrijk kenmerk van Paleiskwartier is dat bijna alle parkeergelegenheid inpandig of ondergronds is. Parkeerplaatsen op maaiveldniveau zijn slechts beperkt gerealiseerd vanwege de gewenste ruimtedichtheid van de locatie. Vrijwel alle kantoorgebouwen hebben een garage en iedere bewoner beschikt over minimaal een parkeerplaats onder zijn wooncomplex. De parkeernorm voor kantoren is 1 parkeerplaats op 10 werknemers (met mobiliteitsplan 1 plaats op 7/8 werknemers). Onder het waterbassin is een openbare parkeergarage op twee niveaus voor circa 1.070 auto’s, die onder andere wordt gebruikt door bezoekers van de binnenstad.

Het Centraal Station is in 1998 herontwikkeld, waarbij de Passerelle is toegevoegd. Dit is een brugverbinding voor fietsers en voetgangers van de binnenstad door het station over het spoor en de weg naar Paleiskwartier. Aan de zuidkant van de locatie wordt de Ponte Palazzo, een ‘bruggebouw’, gerealiseerd, als tweede voorziening voor langzaam verkeer over het spoor. Deze verbindingen worden samen met de Nederlandse Spoorwegen ontwikkeld. Door de ontwikkeling van Paleiskwartier is het aantal in- en uitstappers op het Centraal Station met 35% gestegen. Met de 'sprong van de binnenstad over het spoor' is het isolement doorbroken en vullen de oude en de nieuwe binnenstad elkaar aan, en versterken elkaar.

Organisatie en samenwerking
Paleiskwartier is in 1995 als een van de eerste grote projecten in Nederland aanbesteed in de vorm van een publiek-private samenwerking. De gemeente en de bouw- en investeringsmaatschappijen Konder Wessels, NIB Capital en Stork Pensioenfonds hebben zich georganiseerd in de Ontwikkelingsmaatschappij Paleiskwartier BV. Deze voert de regie over het gebied en is verantwoordelijk voor de planvisie en de exploitatie, dat wil zeggen aankoop, sloop, bouw en verkoop van panden. Vanuit de opbrengsten wordt er bijgedragen aan het stedelijk fonds infrastructuur, waaruit onder meer de verbindingswegen naar Paleiskwartier worden gefinancierd. De regie is inclusief de zorg voor de kwaliteit van de openbare ruimte en de verkeersinfrastructuur.

De bewoners hebben hun krachten gebundeld in een goed functionerend wijkbeheer om ook na de bouw verzekerd te blijven van een leefbare woonomgeving (Coöperatie Wijkbelangen Paleiskwartier). Speerpunten in het gebiedsmanagement zijn veiligheid en onderhoud infrastructuur. Bewoners en ondernemers worden via een digitale nieuwsbrief over de planontwikkeling en zaken zoals wegafsluitingen en allerlei wijkactiviteiten geïnformeerd.

Uniek aan deze locatie
Veel steden kennen een oud en veelal verloederd industriegebied ‘achter het station’. Een grondige herontwikkeling van de stationslocatie geeft ruimte aan nieuwe bedrijvigheid en de bestaande binnenstad een extra impuls. In s’-Hertogenbosch komt hier een omvangrijk programma voor woningbouw bij en speelt de schaalvergroting in het onderwijs een rol, waarvoor ruimte moest worden gezocht.

Metamorfose verouderd bedrijventerrein tot nieuw en levendig stadscentrum met mix van werken (kantoren), wonen en onderwijs
Functiemenging, intensief ruimtegebruik, markante vormgeving in combinatie met maatregelen infrastructuur (nieuwe straten, parkeren, fiets- en voetpaden enz.) en oplossingen voor parkerenLocatieontwikkeling met toepassing van PPS voor zowel grond- als vastgoedexploitatie

Klik op de genomineerden voor meer informatie
	Papendorp
	Paleiskwartier
	Flight Forum
	Europapark
	De Groene Schenk
	De Dubbelen
	Oostenburgereiland
	Waarderpolder

Tijdschema